İş garantisi mi, yüksek maaş mı? Bölümler arasında gerçek denge
Kariyer Takibi 6 dakika
Tercih danışmanlığında sık duyulan bir cümle var: “Ya iş garantisi olur ya yüksek maaş, ikisi bir arada olmaz.”
Veriye bakınca bu cümle yanlış çıkıyor.
100 bölümün istihdam oranı ile beklenen ilk iş ücreti arasındaki korelasyon +0,65. Yani genel eğilim ters değil, aynı yönde: mezunu daha çok iş bulan bölümler aynı zamanda daha çok kazandırıyor. Bir denge (trade-off) yok; bir eşitsizlik var.
Ama ortalamanın dışında kalan bölümler tam da tercih kararını zorlaştıranlar. Bu yazı o haritayı çiziyor.
Bu yazıdaki sayılar nereden geliyor? İŞKUR DABIS mezun verisi. En az 30 üniversitede açılan 100 bölüm–puan türü kombinasyonu. Ücret rakamları bant orta noktalarından hesaplanan beklenen değer. Metodoloji
1. Hem iş bulduran hem kazandıran bölümler
| Bölüm | Puan türü | Üniversite | İstihdam | Beklenen ücret |
|---|---|---|---|---|
| Tıp | SAY | 81 | %93,5 | 118.648 ₺ |
| Sınıf Öğretmenliği | EA | 78 | %92,0 | 69.178 ₺ |
| Diş Hekimliği | SAY | 48 | %88,0 | 72.575 ₺ |
| Hemşirelik | SAY | 120 | %92,3 | 61.120 ₺ |
| Matematik Öğretmenliği | SAY | 76 | %83,9 | 69.318 ₺ |
| Endüstri Mühendisliği | SAY | 84 | %82,1 | 70.891 ₺ |
| Bilgisayar Mühendisliği | SAY | 109 | %78,6 | 75.748 ₺ |
| Okul Öncesi Öğretmenliği | SÖZ | 76 | %85,4 | 61.991 ₺ |
| Elektrik ve Elektronik Müh. | SAY | 131 | %83,0 | 65.557 ₺ |
| Makine Mühendisliği | SAY | 106 | %85,3 | 61.149 ₺ |
| Malzeme Mühendisliği | SAY | 51 | %83,0 | 61.710 ₺ |
İki grup göze çarpıyor: sağlık ve öğretmenlik (kamu tarafı) ile mühendislik (özel sektör tarafı). Sınıf Öğretmenliği’nin bu listede olması sürpriz gibi görünebilir ama veri net: 78 üniversitede %92 istihdam ve ortalamanın üstünde ücret.
2. Güvenli, ama ücreti düşük bölümler
Bu grup iş bulmakta zorlanmıyor — ama girdiği iş yüksek ücretli değil.
| Bölüm | Puan türü | Üniversite | İstihdam | Beklenen ücret |
|---|---|---|---|---|
| İnşaat Mühendisliği | SAY | 117 | %85,5 | 50.143 ₺ |
| Fizyoterapi | SAY | 62 | %82,0 | 40.766 ₺ |
| Mimarlık | SAY | 91 | %81,9 | 46.409 ₺ |
| Otomotiv | TYT | 68 | %80,5 | 41.187 ₺ |
| İklimlendirme ve Soğutma | TYT | 45 | %80,2 | 39.081 ₺ |
| Makine | TYT | 108 | %80,4 | 42.478 ₺ |
| Elektrik | TYT | 112 | %80,0 | 42.422 ₺ |
| Biyomedikal Cihaz Teknolojisi | TYT | 49 | %77,0 | 36.358 ₺ |
| Yapı ve İnşaat | TYT | 101 | %76,7 | 35.431 ₺ |
| Enerji | TYT | 57 | %77,2 | 39.952 ₺ |
Buradaki tekniker programları (TYT) iki yıllık; ilk maaş beklentisinin düşük olması bekleniyor. Ama İnşaat Mühendisliği ve Mimarlık dört yıllık ve tabloda aynı bölgede duruyorlar: iş var, ücret ortalamanın altında. İnşaat Mühendisliği’nde %85,5 istihdam ile 50.143 ₺ ücret, aynı istihdam seviyesindeki Makine Mühendisliği’nin 11.000 ₺ gerisinde.
Bu bölümlerde iyi haber şu: üniversite seçimi ücreti gerçekten değiştiriyor. İnşaat Mühendisliği’nde ODTÜ 80.324 ₺, Boğaziçi 71.481 ₺ — Türkiye ortalamasının %40-60 üstü.
3. İstihdamı en düşük bölümler
| Bölüm | Puan türü | Üniversite | İstihdam | Beklenen ücret |
|---|---|---|---|---|
| Sanat | TYT | 54 | %56,8 | 36.835 ₺ |
| Tarih | SÖZ | 101 | %58,4 | 44.752 ₺ |
| Tekstil | TYT | 67 | %59,8 | 37.874 ₺ |
| Coğrafya | SÖZ | 38 | %61,8 | 45.117 ₺ |
| Çocuk Gelişimi | TYT | 120 | %57,3 | 35.179 ₺ |
| Sosyal Hizmetler | TYT | 63 | %57,0 | 37.565 ₺ |
| Türk Dili ve Edebiyatı | SÖZ | 108 | %62,7 | 48.543 ₺ |
| Felsefe | EA | 60 | %63,9 | 43.882 ₺ |
| Yaşlı Bakımı | TYT | 77 | %63,4 | 36.077 ₺ |
| Laborant ve Veteriner Sağlık | TYT | 55 | %63,1 | 36.498 ₺ |
Sosyal bilimler bölümlerinde (Tarih, Coğrafya, Türk Dili ve Edebiyatı, Felsefe) istihdam oranı %58-63 aralığında. Bu bölümlerin mezunlarının büyük bölümü öğretmenlik yolunu hedefliyor ve atama bekleme dönemi bu oranı doğrudan aşağı çekiyor.
Yani bu bölümlerde “istihdam oranı düşük” ifadesi, “iş yok” değil, “iş bekleme süreci uzun” anlamına geliyor. Tercih ediyorsanız formasyon, KPSS ve alternatif kariyer planını en baştan kurmanız gerekiyor.
4. Sıralamada olmayan üçüncü boyut: mezun nereye gidiyor?
Üç göstergeyi bilerek sıralamaya almadık: kamuda çalışma, akademide çalışma ve girişimcilik. Bunlar iyi/kötü değil, yön göstergeleri. Ama tercih kararında en az ücret kadar önemliler.
Kamuya en çok mezun gönderen üniversiteler
Türkiye ortalamasına göre fark (puan):
| Üniversite | Fark |
|---|---|
| Hakkari Üniversitesi | +15,2 |
| Dicle Üniversitesi | +13,9 |
| İnönü Üniversitesi | +13,6 |
| Batman Üniversitesi | +13,0 |
| Siirt Üniversitesi | +11,6 |
| Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi | +11,4 |
| Adıyaman Üniversitesi | +10,5 |
| Harran Üniversitesi | +10,4 |
En düşükler: İstanbul Kent (−25,0), TED (−24,6), MEF (−24,4), Acıbadem (−20,4), İstinye (−19,8).
Örüntü çok net: kamu istihdamı, Anadolu’daki devlet üniversitelerinde yoğunlaşıyor. Kamu kariyeri hedefliyorsanız bu tablo, prestij sıralamasından daha bilgilendirici.
Akademiye en çok mezun gönderen üniversiteler
| Üniversite | Fark |
|---|---|
| Orta Doğu Teknik Üniversitesi | +7,7 |
| Boğaziçi Üniversitesi | +6,8 |
| İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi | +5,1 |
| İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü | +4,7 |
| Galatasaray Üniversitesi | +4,4 |
| TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi | +3,5 |
| İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi | +3,5 |
Akademik kariyer düşünüyorsanız liste burada. Bu üniversitelerin istihdam oranlarının düşük görünmesinin nedeni de büyük ölçüde bu — ayrı yazıda anlattık.
Girişimciliğin en yüksek olduğu üniversiteler
| Üniversite | Fark |
|---|---|
| Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Ü. | +18,2 |
| Sabancı Üniversitesi | +12,0 |
| İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi | +11,2 |
| Kadir Has Üniversitesi | +11,1 |
| İzmir Bakırçay Üniversitesi | +10,9 |
| Koç Üniversitesi | +10,6 |
| Yeditepe Üniversitesi | +10,0 |
| Bahçeşehir Üniversitesi | +9,7 |
Vakıf üniversiteleri bu listede ağırlıkta: vakıf mezunlarında girişimcilik Türkiye ortalamasının 4,9 puan üstünde, devlet mezunlarında 1,0 puan altında.
Ama girişim kurmak ile girişimi yaşatmak ayrı şeyler. Veri setinde “girişimi 60+ ay yaşatanlar” ve “katma değerli sektörlerde girişimcilik endeksi” göstergeleri var ve bunlar sıralamaya dahil — girişim kalitesi teması bu ikisinden oluşuyor.
Tercih listesi yaparken
Karar verirken sıralamayı değil, kendi öncelik sıranızı kullanın:
- “Mezun olur olmaz çalışmalıyım” → 1. tablodaki bölümlere ve yüksek istihdamlı üniversitelere bakın. Sıralamada üst sıradaki üniversiteler bu hedef için en iyi seçim olmayabilir.
- “Kamu kariyeri istiyorum” → Kamu tablosuna bakın, prestij sıralamasına değil. Bölüm seçimi burada üniversiteden daha belirleyici.
- “Yüksek lisans/akademi düşünüyorum” → Akademi tablosu ve ücret sütunu; istihdam oranını dikkate almayın.
- “Kendi işimi kurmak istiyorum” → Girişimcilik oranı yüksek üniversiteler + girişim kalitesi teması. Ama bu, en riskli yol; verideki girişim yaşam süreleri bunu açıkça gösteriyor.
- Hangi profile daha yakın olduğunuzdan emin değilseniz Envanterler bölümündeki ilgi ve yetenek testleriyle başlayın, sonra bu tablolara dönün.
Bu veriyi nasıl okumalı? Korelasyon nedensellik değil. “İstihdamı yüksek bölümler daha çok kazandırıyor” gözlemi, o bölüme girmenin sizi zengin edeceği anlamına gelmiyor. İstihdam oranı sadece 2024’ü ölçüyor. Diğer göstergelerin hangi döneme ait olduğu belirsiz. Sosyal bilimlerdeki düşük oranların bir kısmı atama bekleme döneminden kaynaklanıyor olabilir; veri bunu ayırmıyor. Kamu/akademi/girişimcilik göstergeleri iyi-kötü değildir. Sıralamaya bilerek almadık. Bir üniversitenin mezunlarının %30’unun kamuda çalışması ne artı ne eksi — sizin hedefinize göre anlam kazanır.
Seride: Ana yazı: 177 üniversitenin kariyer karnesi · Aynı bölüm, farklı üniversite: maaş makası · Vakıf mı devlet mi? · Metodoloji
Bir yanıt yazın