Vakıf üniversiteleri gerçekten daha mı iyi? Mezun verisi ne diyor
Kariyer Takibi 5 dakika
Burslu vakıf mı, devlet mi — tercih döneminin en pahalı kararı. Ve şimdiye kadar bu karar tamamen hislerle, çevre tavsiyesiyle, “tanıdık şirketlerin işe aldığı okul” söylentileriyle veriliyordu.
İŞKUR’un mezun verisi ilk kez ölçülü bir cevap veriyor. 119 devlet, 58 vakıf üniversitesini mezunlarının iş hayatındaki sonuçları üzerinden karşılaştırdık.
Kısa cevap: vakıflar altı temanın beşinde önde. Uzun cevap çok daha ilginç ve tercih kararınızı asıl değiştirecek olan o.
Bu yazıdaki sayılar nereden geliyor? İŞKUR DABIS mezun verisi. Tema skorları standart sapma cinsinden: 0 = Türkiye ortalaması. Detay: metodoloji.
Genel tabloda vakıflar önde
| Devlet | Vakıf | |
|---|---|---|
| Üniversite sayısı | 119 | 58 |
| Medyan sıra (177 üzerinden) | 108 | 58 |
| İlk 50’ye giren | 24 | 26 |
| Son 50’de olan | 44 | 6 |
| Ortalama program sayısı | 53 | 29 |
58 vakıf üniversitesinin 26’sı ilk 50’de. 119 devlet üniversitesinin ise sadece 24’ü. Oransal olarak vakıflar üst sıralarda üç kat fazla temsil ediliyor.
Ama kademe tablosuna bakınca resim değişiyor:
| Kademe | Devlet | Vakıf |
|---|---|---|
| 1 (en üst) | 3 | 0 |
| 2 | 1 | 5 |
| 3 | 8 | 6 |
| 4 | 6 | 12 |
| 5–7 | 59 | 31 |
| 8–10 (en alt) | 42 | 4 |
En tepede vakıf yok. Kademe 1’in tamamı devlet: ODTÜ, Galatasaray, Boğaziçi. Vakıfların en iyisi olan Bilkent, Koç ve Sabancı kademe 2’de.
Ama en altta da neredeyse vakıf yok: son üç kademedeki 46 üniversitenin 42’si devlet.
Doğru özet şu: Vakıf üniversiteleri zirveyi tutmuyor, ama tabanı da tutmuyor. Devlet üniversitelerinde ise hem en tepe hem de uzun bir kuyruk var.
Temalarda vakıf farkı nerede?
| Tema | Devlet | Vakıf | Fark |
|---|---|---|---|
| İstihdama erişim | −0,19 | +0,20 | +0,38 |
| Yönetici olma | −0,07 | +0,28 | +0,35 |
| Ücret | −0,05 | +0,16 | +0,21 |
| İstikrar | +0,04 | +0,17 | +0,13 |
| Girişim kalitesi | −0,13 | −0,02 | +0,11 |
| İş niteliği | −0,02 | −0,04 | −0,02 |
Üç şey dikkat çekiyor:
1. En büyük fark iş bulmada. Vakıf mezunu daha yüksek oranda istihdam ediliyor. Bunun bir kısmı İstanbul ve Ankara yoğunlaşmasından, bir kısmı üniversitelerin kariyer merkezi/staj ağlarından kaynaklanıyor olabilir — veri nedenini söylemiyor.
2. İkinci büyük fark yönetici pozisyonunda. Vakıf mezunu daha sık yönetici koltuğuna oturuyor. Bu göstergenin ölçüm güvenilirliği diğerlerinden düşük (metodolojiye bakın), ama fark tutarlı.
3. İş niteliğinde fark yok — hatta devlet çok az önde. “Niteliğine uygun işte çalışma” ve “büyük ölçekli firmada çalışma” göstergelerinde iki grup eşit. Yani vakıf mezunu daha kolay iş buluyor ama bulduğu iş diplomasına daha uygun değil.
Asıl mesele: vakıflar kendi içinde devletten daha çok ayrışıyor
Ortalamalar en yanıltıcı kısım. Vakıf üniversiteleri homojen bir grup değil.
En üst 12 vakıf üniversitesi (vakıflar arasındaki sıralamaya göre):
| Vakıf sırası | Üniversite | Program | Genel sıra |
|---|---|---|---|
| 1 | İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi | 32 | 4 |
| 2 | Kadir Has Üniversitesi | 30 | 16 |
| 3 | Koç Üniversitesi | 21 | 5 |
| 4 | Yeditepe Üniversitesi | 43 | 22 |
| 5 | Sabancı Üniversitesi | 12 | 8 |
| 6 | TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi | 21 | 7 |
| 7 | İstanbul Bilgi Üniversitesi | 55 | 25 |
| 8 | İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi | 9 | 14 |
| 9 | İstanbul Ticaret Üniversitesi | 28 | 28 |
| 10 | Çankaya Üniversitesi | 22 | 24 |
| 11 | Özyeğin Üniversitesi | 19 | 11 |
| 12 | İstanbul Topkapı Üniversitesi | 21 | 32 |
En alttaki vakıflar ise genel sıralamada 155, 163, 170, 173. numaralarda — yani 177 üniversite arasında son yirmilikte.
Aynı ücreti ödeyip birbirinden 150 sıra uzak iki okula gidebilirsiniz. “Vakıf üniversitesi” bir kalite işareti değil; bir finansman modeli.
Vakıfların gerçekten farklı olduğu iki yer
Sıralamaya girmeyen ama karakteri anlatan iki gösterge, devlet–vakıf ayrımını en net gösteriyor:
Kamuda çalışma: Vakıf mezunlarının kamuda çalışma oranı Türkiye ortalamasının 13,8 puan altında. Devlet üniversitelerinde bu fark neredeyse sıfır (−0,9 puan). Uç örnekler: TED (−24,6), MEF (−24,4), Acıbadem (−20,4).
Girişimcilik: Vakıf mezunlarında girişimcilik oranı Türkiye ortalamasının 4,9 puan üstünde, devlette 1,0 puan altında. En yüksekler Sabancı (+12,0), Bilkent (+11,2), Kadir Has (+11,1), Koç (+10,6).
Bu iki gösterge birlikte okununca vakıf–devlet ayrımı bir kalite meselesinden çok bir yol ayrımı gibi görünüyor: devlet üniversiteleri kamuya, vakıflar özel sektöre ve girişimciliğe mezun veriyor.
Kamuda çalışmayı hedefliyorsanız (öğretmenlik, hâkimlik, mühendis kadroları, sağlık) bu veri size vakıf üniversitesinin bir avantaj sağlamadığını söylüyor.
Burslu vakıf mı, devlet mi?
Veriden çıkan pratik çerçeve:
Vakıf lehine sinyal varsa:
- Hedefiniz özel sektör ve hızlı istihdam
- Bölümünüz “piyasalı” (mühendislik, işletme, bilişim, tasarım) — nedeni burada
- Girişimcilik veya yönetici kariyeri düşünüyorsanız
- Vakıf yukarıdaki listede, yani kendi grubunun üst yarısındaysa
Devlet lehine sinyal varsa:
- Kamu kariyeri hedefliyorsanız
- Bölümünüz “tarifeli” (tıp, öğretmenlik, hemşirelik, adalet) — bu bölümlerde ücret ve istihdam okuldan bağımsız
- Akademik kariyer düşünüyorsanız (akademide çalışma oranında devletin en üst üniversiteleri açık ara önde)
- Söz konusu vakıf, vakıflar arasında alt sıralardaysa — bu durumda orta seviye bir devlet üniversitesi daha iyi bir bahis
Kararı değiştirmeyen şey: Vakıf olması tek başına bir avantaj değil. Karşılaştırmayı “vakıf mı devlet mi” olarak değil, “bu üniversite mi şu üniversite mi” olarak kurun. Tercih Robotu ile listenizi çıkarıp tek tek karşılaştırın.
Bu veriyi nasıl okumalı? Karşılaştırma öğrenci profilini düzeltmiyor. Vakıf üniversitelerine giden öğrencilerin sosyoekonomik profili ortalamada farklı. İş bulmadaki avantajın ne kadarı üniversiteden, ne kadarı ailenin ağından geliyor — bu veri ayıramaz. Program sayısı farkı önemli. Vakıflar ortalama 29, devlet üniversiteleri 53 programda veri veriyor. Vakıflar daha az ve daha seçili alan açıyor; bu, ortalamalarını yukarı çeken bir etken. Şehir etkisi ayrıştırılmadı. Vakıfların büyük çoğunluğu İstanbul ve Ankara’da. İstihdam avantajının bir kısmı üniversiteden değil, şehirden geliyor olabilir.
Seride: Ana yazı: 177 üniversitenin kariyer karnesi · Bölüm mü, üniversite mi? · İş garantisi mi, yüksek maaş mı? · Metodoloji
Bir yanıt yazın