Mezunlar ne oldu? 177 üniversitenin kariyer karnesi

Tercih listesi hazırlarken elimizdeki her şey girişe bakıyor: taban puan, başarı sırası, kontenjan. Hiçbiri çıkışa bakmıyor. Oysa asıl merak edilen soru şu: O bölümden mezun olanlar ne oldu?

İŞKUR’un DABIS sistemi bu soruya resmî bir cevap veriyor — ama veriyi tek tek üniversite, tek tek bölüm seçerek okumak zorunda bırakıyor. Biz sistemin tamamını topladık: 181 üniversite, 123 bölüm–puan türü kombinasyonu, 15 gösterge, 822.685 kayıt. Sonra hepsini tek bir karşılaştırılabilir tabloya dönüştürdük.

Bu yazı o tablonun özeti.

Bu yazıdaki sayılar nereden geliyor? Kaynak: İŞKUR DABIS Üniversite/Bölüm Profili verisi. Mezunların istihdam durumu, ilk iş ücret dağılımı, işte kalma süresi, niteliğine uygun işte çalışma oranı gibi 15 göstergeyi içeriyor. Sıralamayı nasıl kurduğumuzu, hangi göstergeyi neden dışarıda bıraktığımızı metodoloji sayfasında adım adım anlattık.

---

Ne ölçtük?

11 göstergeyi altı temaya topladık. Her tema, mezunun kariyerinin farklı bir yüzüne bakıyor:

Üç gösterge bilerek sıralamaya girmedi: kamuda çalışma, akademide çalışma ve girişimcilik oranı. Bunlar “iyi” ya da “kötü” değil, profil göstergeleri — kamuya çok mezun gönderen bir üniversite ne iyi ne kötüdür, sadece farklıdır. Onları ayrı bir yazıda ele alıyoruz.

---

Sıralama değil, kademe

Tek bir “1’den 177’ye” listesi vermek veriye haksızlık olur. 43. ile 51. sıra arasındaki fark ölçüm hatası kadar; onları farklı yerlere koymak yanıltıcı.

Bu yüzden üniversiteleri 10 kademeye ayırdık. Aynı kademedeki üniversiteler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yok — sıralamaları değil, kademeleri karşılaştırın.

---

İlk 30 üniversite

Sıra sütunu ortalama sıralamayı, kademe sütunu ise gerçek ayrımı gösteriyor. Kademeye bakın, sıraya değil.

“Program” sütunu, o üniversitenin kaç bölümünde karşılaştırılabilir veri olduğunu gösteriyor. 9 programı olan bir üniversitenin skoru, 83 programı olanınkinden daha oynak — az programlı üniversitelerde kademe aralığı bilerek geniş tutuldu.

---

Tabloda dikkat çeken üç şey

1. İlk üç sırada vakıf üniversitesi yok, ilk 30’da yarı yarıya

Kademe 1’in tamamı devlet: ODTÜ, Galatasaray, Boğaziçi. Ama listeyi 30’a uzattığınızda tablo 15 devlet – 15 vakıf. Türkiye’de 119 devlet, 58 vakıf üniversitesi sıralandığını düşünürsek bu, vakıf üniversitelerinin üst sıralarda oransal olarak fazla temsil edildiği anlamına geliyor. Nedenini ayrı bir yazıda ayrıntılı inceledik — ve cevap “vakıflar daha iyi” kadar basit değil.

2. Bilinen isimlerin dışında sürprizler var

Piri Reis (15), İstanbul 29 Mayıs (14), MEF (18), Çankaya (24) — taban puan sıralamalarında bu kadar yukarıda görmeye alışık olmadığımız üniversiteler. Ortak özellikleri: az sayıda, odaklı program. Denizcilik (Piri Reis) ya da mühendislik–işletme ağırlıklı küçük kadrolarda mezun çıktısı yoğunlaşıyor.

3. En üstteki üniversitelerin istihdam oranı düşük

Tablonun en tuhaf tarafı bu. Boğaziçi’nin bölümlerinin %90’ında istihdam oranı Türkiye ortalamasının altında. Koç ve Sabancı’da da durum aynı. Ama aynı üniversiteler ücrette zirvede.

Bu bir çelişki değil, ölçümün tanımıyla ilgili bir durum — ve tercih yaparken bilinmesi gereken en kritik detay. Ayrı bir yazıda açıkladık.

---

Tercih listesi yaparken

• Kademeyi kullanın, sırayı değil. 12. sıradaki üniversite ile 17. sıradaki arasında pratik fark yok; ikisi de kademe 3.
• Üniversite sıralaması tercih listesi yapmaz. Bu tablo bir üniversitenin ortalama mezun çıktısını gösteriyor. Siz ortalamaya değil, tek bir bölüme gireceksiniz. Bölüm bazlı tablolara mutlaka bakın — aynı bölümde üniversiteler arası fark bazen bölümler arası farktan büyük.
• Şehir, burs, kontenjan gibi faktörler bu tabloda yok. Bu veri tek başına karar vermek için değil, kararınızı test etmek için.
• Listenizi kurarken Tercih Robotu‘nu kullanıp, çıkan listedeki üniversiteleri bu tabloyla kontrol edin.

Bu veriyi nasıl okumalı? Yıl belirsiz. Verinin içinde tarih alanı yok. Yalnızca istihdam oranının 2024’ü ölçtüğü biliniyor; diğer göstergeler “mezuniyet sonrası ilk iş” ya da “kariyer boyunca” ölçümleri. Yani bu bir “2026 tablosu” değil, son yıllardaki mezun kohortlarının birikmiş fotoğrafı. Kaç mezun üzerinden hesaplandığı bilinmiyor. 20 mezunlu bir bölümün %90’ı ile 2.000 mezunlu bir bölümün %90’ı aynı güvenilirlikte değil. Bu yüzden az programlı üniversitelerin kademe aralığını geniş bıraktık. Ölçtüğümüz şey mezun çıktısı, eğitim kalitesi değil. Bir üniversitenin mezunlarının iyi iş bulması eğitiminin iyiliğinden de olabilir, sadece iyi öğrenci aldığından da. Veri bu ikisini ayırmıyor — hiçbir mezun verisi ayırmaz.

---

Seride sıradaki yazılar:

• Bölüm mü, üniversite mi? Veri ikisini de tartıyor
• Türkiye’nin en iyi üniversitelerinin istihdam oranı neden düşük?
• Vakıf üniversiteleri gerçekten daha mı iyi?
• Aynı bölüm, farklı üniversite: ilk maaş makası
• İş garantisi mi, yüksek maaş mı?
• Metodoloji: bu sıralamayı nasıl hazırladık